Tết Chol Chnam Thmay (Tết Năm mới) là lễ hội quan trọng nhất trong năm của người Khmer. Đây là dịp thể hiện lòng biết ơn đối với tổ tiên, cầu mong sự an lành và thịnh vượng cho gia đình trong năm mới. Ngày 14/4, đồng bào dân tộc Khmer trên địa bàn tỉnh cùng nhau tổ chức lễ giao thừa, đón chào năm mới ấm áp, vui tươi, chính thức bắt đầu một năm mới theo phong tục, văn hóa của người Khmer.
Đồng bào Khmer ấp Bến Cừ chuẩn bị gói bánh thốt nốt để dâng lễ dịp Tết Chol Chnam Thmay
Trước thềm giao thừa, các hộ dân đồng bào Khmer ấp Bến Cừ tất bật gói bánh, chuẩn bị hoa quả, các loại vật phẩm chuẩn bị cho lễ. Trong đó, bánh thốt nốt là một trong những loại vật phẩm thường xuất hiện trong mâm lễ.
Những đôi tay thoăn thoắt chuẩn bị nguyên liệu, tỉ mỉ gói bánh, nấu bánh với tâm nguyện mong cầu năm mới tốt đẹp, bình an.
Tỉ mỉ gói bánh
Chùa Sát Rát khoác lên mình tấm áo mới
Trong dịp này, ngôi chùa Svay (hay còn gọi là chùa Sát Rát) cũng khoác lên mình chiếc áo mới rực rỡ cờ hoa, làm nổi bật nét văn hóa Phật giáo Nam tông và văn hóa Khmer độc đáo.
Người dân chuẩn bị vật phẩm dâng lễ đón giao thừa, tiễn đưa Têvôđa cũ và rước Têvôđa mới
Nhà sư giúp người dân làm bộ vật phẩm tế lễ Bai Sey để dâng lên các vị thần, tổ tiên
Trong ngôi nhà mới khang trang vừa được xây sau nhiều năm dành dụm, tích cóp, gia đình chị Cuốch Thị Nít (ngụ ấp Bến Cừ, xã Ninh Điền) tất bật chuẩn bị lễ vật để làm lễ tiễn đưa Têvôđa (vị tiên cai quản năm cũ) và rước Têvôđa mới. Đây là nghi thức quan trọng trong ngày Tết đầu tiên của người Khmer.
Cha mẹ, ông bà tập hợp con cháu, ngồi xếp chân về một phía trước bàn thờ tổ tiên, đốt nhang đèn, vái ba vái để tiễn đưa Têvôđa cũ và rước Têvôđa mới, mong được ban phúc lành.
Họ tin rằng Têvôđa là vị thần được trời sai xuống chăm sóc dân chúng trong thời hạn một năm, hết thời gian này sẽ có vị thần khác xuống thay thế.
Người dân chuẩn bị bàn lễ đón giao thừa
Gia đình chị luôn chú trọng việc chuẩn bị bàn cỗ theo truyền thống của dân tộc mình. Bàn cỗ được chuẩn bị đầy đủ các loại vật phẩm: 5 nhánh hoa, 5 cây nến, 5 cây nhang, ngũ cốc và nhiều loại hoa quả. Đặc biệt, năm nay, gia đình chị còn nhờ sư ở chùa về hướng dẫn làm bộ vật phẩm tế lễ Bai Sey để dâng lên các vị thần, tổ tiên. Bai Sey là tháp lễ vật hình chóp nón, tượng trưng cho núi Meru thiêng liêng, thể hiện sự kính trọng với đức Phật, thần linh và tổ tiên. Trong các dịp lễ như Chol Chnam Thmay hay Sen Dolta, Bai Sey tượng trưng cho sự kết nối tâm linh, cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu và sự bình an, may mắn cho gia đình.
Một mâm lễ đón giao thừa của người dân Khmer
Ngũ cốc được chuẩn bị chỉn chu trên bàn lễ
Chị Cuốch Thị Nít chia sẻ: “Các nghi lễ, thủ tục này, tôi học từ các sư trong chùa, từ ông bà, cha mẹ. Các nghi lễ đều mang ý nghĩa cầu gia đình bình an, không đau bệnh, làm ăn suôn sẻ. Tôi mong rằng nét đẹp văn hóa của người Khmer chúng tôi sẽ được mọi người biết đến nhiều hơn nữa”.
Đối với người Khmer ấp Bến Cừ, xã Ninh Điền, chùa Sát Rát không những là nơi tôn nghiêm, mà còn là ngôi nhà chung của cả cộng đồng. Vì vậy, tất cả các lễ hội đều tập trung tại chùa, đặc biệt là lễ đón Tết Chol Chnam Thmay.
Phật tử chuẩn bị đàn tế lễ đón giao thừa tại chùa Sát Rát
Trong khung cảnh cờ hoa rực rỡ, cùng không gian phật giáo Nam tông mang đậm màu sắc văn hóa Khmer, lễ đón giao thừa Têvôđa được tổ chức trang nghiêm, ấm cúng với sự tham gia của các sư, tăng và người dân. Sau lễ, một mùa Tết Chol Chnam Thmay của đồng bào Khmer chính thức bắt đầu.
Người dân đón giao thừa tại chùa Sát Rát
Các sư, tăng chùa Sát Rát cùng phật tử thực hiện lễ đón giao thừa
Đại đức Nao Hon - Trụ trì chùa Sát Rát, ấp Bến Cừ, xã Ninh Điền cho biết, theo nông lịch Khmer, ngày 14/4 sẽ vào lịch mới. Văn hóa Khmer chú trọng lễ lộc, vì vậy, việc cúng kiếng thường diễn ra tại nhà. Xong lễ, người dân sẽ đến chùa để tham gia các hoạt động, vui chơi, rồi cùng nhau mặc đồ truyền thống đến chùa nghe chư tăng giảng pháp, hướng dẫn; hay thỉnh chư tăng cầu an, chúc phúc, bình an cho con cháu trong gia đình.
Các sư, tăng chùa Sát Rát thực hiện nghi thức tiễn Têvôđa cũ và rước Têvôđa mới
Phật tử nghe kinh, cầu nguyện trong lễ đón giao thừa tại chùa Sát Rát
Do mang ý nghĩa chào đón mùa mưa, mùa màng mới; và là lễ hội lớn nhất trong năm, nên ngày xưa Tết Năm mới của người Khmer kéo dài từ 10-15 ngày. Những thập niên gần đây, trong xu thế đơn giản hóa các lễ hội, lễ này chỉ còn 3 ngày.
Tết Chol Chnam Thmay của đồng bào Khmer thường diễn ra vào khoảng giữa tháng tư dương lịch hằng năm, thể hiện ước vọng vè một năm mới mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.
Năm nay, Tết Chol Chnam Thmay diễn ra từ ngày 14 đến 16/4/2026 dương lịch. Riêng Tết Chol Chnam Thmay tại ấp Bến Cừ, xã Ninh Điền sẽ diễn ra từ 14-19/4, trong đó, có 2 ngày lễ lớn là Dâng cơm và Đắp núi cát. Riêng lễ tắm Phật sẽ diễn ra trong 2 ngày 18-19/4 (2 ngày cuối tuần). “Những thay đổi lịch tổ chức nhằm tạo điều kiện cho người dân tại địa phương có thể tham gia lễ hội trọn vẹn. Vì đa số người dân tộc Khmer trên địa bàn ấp đều bận đi làm”, Đại đức Nao Hon - Trụ trì chùa Sát Rát cho hay.
Hình ảnh 12 con giáp trong văn hóa Phật giáo Nam tông được bài trí tại chùa Sát Rát
Chùa Sát Rát được trang hoàng rực rỡ dịp Tết Chol Chnam Thmay
Tết Chol Chnam Thmay không những là dịp để đồng bào Khmer tưởng nhớ tổ tiên, mà còn góp phần gìn giữ, lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp.
Giữa nhịp sống hiện đại, những giá trị văn hóa đặc sắc vẫn được lưu giữ. Để mỗi năm, người dân Khmer lại háo hức đón Tết Chol Chnam Thmay, mang theo niềm tin, hy vọng về một năm an lành, hạnh phúc và đủ đầy./.
Linh San