Không chỉ là nơi thờ Đông Hải Đại vương Nguyễn Phục, vị quan trung nghĩa thời Hậu Lê, lễ hội đền thờ Nguyễn Phục ở phường Đông Quang (Thanh Hoá) còn lưu giữ những trò diễn dân gian độc đáo, trở thành điểm hẹn văn hóa tâm linh của người dân và du khách.
Các bậc cao niên thực hiện nghi lễ tế Thành hoàng làng Nguyễn Phục trong không khí trang nghiêm tại đền thờ
Giữa nhịp sống đô thị ngày càng đổi thay, làng Vệ Yên, nay thuộc tổ dân phố 3, phường Đông Quang (Thanh Hoá) vẫn gìn giữ được một không gian văn hóa cổ truyền đậm đặc qua lễ hội đền thờ Nguyễn Phục, vị Thành hoàng làng được người dân tôn kính hàng trăm năm qua.
Di tích lịch sử đền thờ Nguyễn Phục gắn với Đông Hải Đại vương Nguyễn Phục, người từng làm quan dưới triều vua Lê Thánh Tông.
Ông từng giữ nhiều chức vụ quan trọng như Hàn lâm Viện Đông Các Đại học sĩ, Phó Tả Thị giảng và Đô Chỉ huy sứ phụ trách vận chuyển quân nhu trong cuộc nam chinh đánh Chiêm Thành.
Theo sử tích lưu truyền, trong một lần vận chuyển quân lương qua vùng Cửa Hới (Sầm Sơn), gặp bão lớn, ông quyết định cho đoàn thuyền neo đậu chờ tan bão để bảo toàn tính mạng quân sĩ và lương thảo.
Việc chậm tiếp tế vài ngày khiến ông bị quy vào tội bất tuân quân lệnh và chịu án chém đầu.
Sau này, xét công lao và lòng trung nghĩa của ông đối với đất nước, vua Lê Thánh Tông truy phong ông là Thần Đông Hải Long vương, đồng thời cho lập đền thờ ở 72 nơi.
Trong đó, đền thờ tại làng Vệ Yên trở thành một trong những địa điểm được người dân gìn giữ, hương khói qua nhiều thế hệ.
Trải qua biến thiên thời gian và chiến tranh, ngôi đền từng bị tàn phá nặng nề, nhiều đồ thờ thất lạc, chỉ còn lại đôi ngựa thờ, bệ đá cùng một số dấu tích cổ.
Đến năm 2000, bằng nguồn xã hội hóa và sự chung tay của người dân địa phương, đền thờ được phục dựng theo kiến trúc truyền thống.
Từ đó đến nay, lễ hội đền thờ Nguyễn Phục được tổ chức đều đặn vào ngày mùng 7 và 8 tháng Giêng âm lịch, trở thành sinh hoạt văn hóa tâm linh không thể thiếu của người dân địa phương.
Trong tiếng trống hội rộn ràng đầu xuân, đoàn rước kiệu Đông Hải Đại vương đi quanh làng giữa sự thành kính của đông đảo người dân.
Các cụ cao niên trong trang phục truyền thống cử hành nghi lễ tế theo đúng nghi thức xưa.
Từng tuần rượu, nén hương được dâng lên như lời tri ân đối với bậc tiền nhân đã có công giúp nước, giúp dân; đồng thời gửi gắm ước vọng về một năm mới bình an, no đủ.
Không chỉ mang màu sắc tâm linh, lễ hội còn là không gian bảo tồn nhiều trò chơi, trò diễn dân gian đặc sắc như chạy chữ, tung cù, cờ người, bịt mắt đánh trống, giao lưu văn nghệ hay đánh bóng chuyền hơi.
Nổi bật nhất là màn chạy chữ “Thiên - hạ - thái - bình” do đội chạy chữ của làng Vệ Yên thực hiện với sự tham gia của khoảng 100 người.
Những bước chạy dứt khoát, đội hình biến chuyển nhịp nhàng để tạo nên bốn chữ mang ý nghĩa cầu mong quốc thái dân an khiến người xem không khỏi trầm trồ.
Để có được màn trình diễn đẹp mắt ấy, các thành viên phải tập luyện trong thời gian dài, từ cách di chuyển, giữ cự ly đến sự đồng đều trong từng bước chân. Chỉ cần một người lệch nhịp, cả đội hình sẽ mất đi sự chuẩn xác.
Cùng với đó là những tiết mục biểu diễn của câu lạc bộ võ thuật Tiêu Sơn, dàn trống hội hơn 30 người và các đội văn nghệ quần chúng, tạo nên không khí lễ hội vừa trang nghiêm vừa sôi động.
Đông đảo người dân và du khách tham dự lễ hội đền thờ Nguyễn Phục được tổ chức thường niên tại di tích đền thờ Nguyễn Phục
Không dừng lại ở phạm vi làng quê, các câu lạc bộ văn hóa, đội trò diễn của Vệ Yên còn thường xuyên tham gia phục vụ nhiều sự kiện văn hóa lớn của tỉnh tại Khu di tích quốc gia đặc biệt Lam Kinh, đền thờ Lê Hoàn, Thái miếu nhà Hậu Lê, tượng đài Lê Lợi hay Quảng trường Lam Sơn.
Đại diện Ban quản lý di tích lịch sử đền thờ Nguyễn Phục cho biết, trải qua nhiều thế hệ, lễ hội không đơn thuần là một hoạt động tín ngưỡng đầu xuân mà đã trở thành điểm tựa tinh thần, nơi lưu giữ ký ức cộng đồng và những giá trị văn hóa truyền thống của người dân làng Vệ Yên.
Theo vị đại diện, mỗi nghi lễ trong lễ hội đều mang ý nghĩa riêng, thể hiện lòng biết ơn đối với Đông Hải Đại vương Nguyễn Phục, người được nhân dân tôn kính là vị Thành hoàng có công với quê hương, đất nước.
Đồng thời, đây cũng là dịp để người dân gửi gắm ước vọng về quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, cuộc sống no đủ, bình yên trong năm mới.
“Dù xã hội ngày càng phát triển, nhiều phong tục tập quán có sự thay đổi theo nhịp sống hiện đại, nhưng người dân Vệ Yên vẫn luôn dành sự trân trọng đặc biệt cho lễ hội truyền thống của quê hương.
Với bà con nơi đây, lễ hội không chỉ là ngày vui của làng mà còn là dịp để nhắc nhớ con cháu về cội nguồn, về đạo lý ‘Uống nước nhớ nguồn’ đã được gìn giữ từ bao đời”, vị đại diện chia sẻ.
Cũng theo Ban quản lý di tích, cứ đến dịp đầu xuân, nhiều người con xa quê đang sinh sống, làm việc ở các tỉnh, thành khác lại thu xếp trở về tham gia lễ hội.
Người góp công, người góp của, người tham gia tập luyện đội hình chạy chữ, đội trống hội, đội tế lễ… tạo nên không khí đoàn kết, gắn bó trong cộng đồng dân cư.
“Điều đáng quý là lễ hội luôn nhận được sự hưởng ứng rất lớn từ người dân. Các cụ cao niên trực tiếp hướng dẫn nghi thức tế lễ, truyền dạy phong tục cho thế hệ trẻ; thanh niên thì tích cực tham gia đội múa, đội trống, đội chạy chữ; nhiều gia đình tự nguyện đóng góp kinh phí mua sắm trang phục, tu sửa đồ tế khí, chuẩn bị kiệu rước. Chính sự đồng lòng ấy đã giúp lễ hội được duy trì bền bỉ cho đến hôm nay”, vị đại diện nói thêm.
Theo người dân địa phương, lễ hội đền thờ Nguyễn Phục đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần của bà con làng Vệ Yên.
Không chỉ là dịp sinh hoạt văn hóa cộng đồng, lễ hội còn góp phần gắn kết tình làng nghĩa xóm, để mỗi người thêm tự hào và có ý thức gìn giữ những giá trị truyền thống của quê hương giữa nhịp sống hiện đại.
Đại diện Ban quản lý di tích lịch sử đền thờ Nguyễn Phục chia sẻ, lễ hội từ lâu đã trở thành nét đẹp văn hóa tâm linh của người dân địa phương, thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, tưởng nhớ Thành hoàng làng Nguyễn Phục và cầu mong quốc thái dân an.
“Lễ hội cũng là dịp để những người con xa quê trở về sum họp, hướng về cội nguồn và cùng góp sức xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh”, vị đại diện cho biết.
Theo người dân địa phương, dù cuộc sống hiện đại có nhiều đổi thay nhưng với người làng Vệ Yên, lễ hội đền thờ Nguyễn Phục vẫn là một phần máu thịt trong đời sống tinh thần.
Bà con tự nguyện đóng góp kinh phí mua sắm trang phục tế lễ, trống hội, kiệu rước; người trẻ tham gia đội chạy chữ, đội múa, đội trống; người lớn tuổi đảm nhiệm phần nghi lễ và truyền dạy phong tục cho thế hệ sau.
Nguyễn Linh