TRƯỜNG THCS NAM TRUNG YÊN - HÀ NỘI
HƯỚNG DẪN CHẤM
ĐỀ KHẢO SÁT CHẤT LƯỢNG HỌC KỲ I NĂM HỌC 2024 – 2025
Môn: Ngữ văn 9
Phần 1: Đọc hiểu (4 điểm)
Câu 1: Người kể ở ngôi thứ nhất (nhân vật “tôi” – người cháu). 0,5 điểm
Câu 2: Trong cuộc trò chuyện với bà vào đêm trăng, nhân vật tôi đã nhận ra: Tình cảm quê mùa nhưng chân thật. 0,5 điểm
Câu 3: Em hiểu câu nói của nhân vật tôi ở cuối bài “Phải rồi, tôi bỗng hiểu ra rằng: chính bà đã làm xanh mãi ước mơ của tôi.”
- “Xanh mãi ước mơ” nghĩa là ước mơ luôn tươi đẹp, nhiều niềm vui và hạnh phúc. 0,25 điểm
- Chính bà làm xanh mãi ước mơ bởi bà chính là người thắp sáng ước mơ cho cháu. 0,75 điểm
+ Qua những câu chuyện của bà, nhân vật tôi đã biết và hiểu sâu sắc hơn kí ức tuổi thơ của bố, biết được bao yêu thương, hi sinh của bà. Từ đó “tôi” nhận ra được những giá trị đích thực của cuộc sống, biết trân quý nơi cội nguồn, gốc rễ của mình, biết ơn những người thân yêu đã hi sinh cả một đời nuôi ta khôn lớn.
+ Tình yêu bà chính là mạch nguồn của tình yêu quê hương, đất nước trong tâm hồn cậu học trò nhỏ.
Câu 4: Các từ tượng hình có trong câu văn: Biết bao lần, tôi đã mơ ước được về thăm quê, thăm bà, thế nhưng mới bước chân lên con đường làng lầy lội, lốp nhốp bùn sau cơn mưa, nhìn những mái nhà tranh thấp lè tè ẩm ướt sau lũy tre làng, tôi đã bắt đầu thất vọng. 0,5 điểm
+ lầy lội
+ lớp nhớp
+ lè tè
- Tác dụng của việc sử dụng các từ tượng hình đó trong việc thể hiện nội dung: Gợi con đường ở quê sau cơn mưa bẩn, nhiều bùn đất, những mái nhà thấp gợi sự nghèo khó của quê qua cái nhìn của nhân vật “tôi”. Qua đó bộc lộ nỗi thất vọng của nhân vật “tôi” khi về quê hương. 0,5 điểm
Câu 5: Qua truyện ngắn, em thấy mạch nguồn của tình yêu quê hương đất nước trong tâm hồn nhân vật “tôi” và mỗi chúng ta:
-Với nhân vật “tôi” mạch nguồn đó chính là tình yêu đối với bà.
-Với mỗi chúng ta mạch nguồn đó là:
+ Vẻ đẹp bình dị của quê hương.
+ Những kí ức, kỉ niệm đẹp của tuổi thơ.
+ Những người thân yêu trong gia đình.
+ Những gì nhỏ bé thân thuộc, gắn bó trong cuộc sống.
- Mỗi chúng ta hãy nuôi dưỡng, giữ gìn mạch nguồn thiêng liêng đó.
PHÂN TÍCH TÁC PHẨM
Quê hương là mạch nguồn tình cảm không bao giờ vơi cạn trong văn chương. Nhiều người đến với văn chương cũng là để tìm đọc về tình quê, hồn quê. Chốn quê thân thuộc không chỉ khiến người ta lưu luyến, nhớ nhung cảnh sắc thơ mộng, bình dị mà còn nhắc nhở về tình thân, gia đình, cội nguồn. Viết về đề tài “Quê hương”, nhà văn Đào Quốc Thịnh đã thể hiện tình quê qua một câu chuyện học trò, qua một bài làm văn tả cảnh, qua những kí ức của một cô bé có tâm hồn trong sáng, giàu tình cảm.
Đào Quốc Thịnh là một nhà báo, nhà văn, hội viên Hội Nhà báo Việt Nam. Trong thời gian gần 30 năm cầm bút, ông có gần 50 truyện ngắn, trong đó có cả truyện ngắn viết cho thiếu nhi và hàng trăm tác phẩm báo chí có giá trị. Truyện ngắn “Quê hương” là truyện ngắn đầu tay của tác giả viết năm 1996.
Tác phẩm kể về một cô bé thành phố trở về quê, ban đầu không thích nghi, nhưng dần dần nhận ra vẻ đẹp và ý nghĩa của quê hương qua tình yêu thương của bà nội. Mùa hè năm sau, bà nội ra đi mãi. Cô bé vẫn xin bố về thăm quê mỗi dịp hè. Hình ảnh bà, hình ảnh quê hương in dấu sâu đậm trong tâm trí cô bé để em viết nên bài văn tả phong cảnh quê hương. Cốt truyện giản đơn nhưng được sắp xếp theo ý đồ nghệ thuật của nhà văn. Ban đầu, nhà văn kể câu chuyện giữa nhân vật cô bé với cô giáo trên lớp về bài tập làm văn. Để rồi, từ hiện tại, nhân vật cô bé dẫn dắt người đọc về quá khứ gắn với kỉ niệm về quê và kỉ niệm bên bà. Câu chuyện khép lại ở hiện tại, khẳng định tình cảm của cô bé với bà, với quê hương.
Nhân vật là linh hồn của câu chuyện. Đọc truyện ngắn “Quê hương”, ta ấn tượng với nhân vật cô bé với tâm hồn trong sáng, nhạy cảm và giàu tình yêu thương, gắn bó với quê nhà. Lúc ban đầu, cô bé có cái nhìn thiên về vật chất, bỏ qua những giá trị tinh thần của quê hương. Cô thất vọng khi thấy “con đường làng lầy lội”, “nhà cửa “mái tranh ẩm ướt”, “món ăn không hợp khẩu vị”... Tất cả những suy nghĩ này thể hiện tâm lý thường thấy của những đứa trẻ sinh ra và lớn lên trong điều kiện đầy đủ. Nhưng cô bé đáng yêu đó đã dần dần thay đổi nhận ra giá trị thực sự của quê hương. Dưới ánh trăng quê hương, cô thấm thía hơn tình cảm gia đình và sự gắn bó giữa người với quê nhà. Khoảnh khắc cô bé cầm tay bà thốt lên: “Bà ơi! Trăng ở quê đẹp thật bà ạ!”… đánh dấu bước chuyển biến trong nhận thức về quê hương và gia đình. Khoảnh khắc đó cô bé nhận ra vẻ đẹp của quê hương và sự ấm áp của tình thân. Sau khi bà mất, quê hương thay đổi nhanh chóng với những ngôi nhà cao tầng thay thế cho lũy tre làng. Sự biến mất của những hình ảnh quen thuộc khiến cô bé càng nhớ nhung và trân trọng hơn những ký ức đẹp đã qua. Kí ức đẹp bên bà đã trở thành cội nguồn của sự sâu sắc trong bài văn cô viết về quê hương.
Nội dung và hình thức gắn bó với nhau như máu thịt. Để truyền tải chủ đề về tình yêu quê hương, nhà văn Đào Quốc Thịnh đã sử dụng giọng kể tự nhiên, gần gũi, giúp truyện trở nên chân thực và sâu lắng. Lối xây dựng hình ảnh tự nhiên giàu cảm xúc. Các hình ảnh ánh trăng, lũy tre, ngôi nhà tranh được miêu tả sinh động, khơi gợi cảm xúc thân thuộc, yêu thương. Cách kể chuyện đan xen giữa hiện tại và quá khứ, xây dựng tình huống về bài văn tả cảnh quê hương đã dẫn dắt người đọc vào câu chuyện một cách tự nhiên, tinh tế. Tác phẩm gợi nhớ đối với bất kỳ ai xa quê, đề cao tình yêu quê hương và gia đình. Đọc truyện ngắn của Đào Quốc Thịnh ta lại thấm thía câu nói của Raxun Gamđatốp: “Người ta có thể tách con người ta khỏi quê hương, chứ không ai có thể tách quê hương ra khỏi con người.”
Truyện ngắn “Quê hương” không chỉ là một câu chuyện về những hồi ức của nhân vật chính, mà còn là lời nhắc nhở về việc trân trọng và gìn giữ những giá trị quê hương và gia đình trong cuộc sống hiện đại. Văn học là cầu nối giữa những tâm hồn. Qua câu chuyện giản dị mà ý nghĩa, nhà văn Đào Quốc Thịnh đã bắc nhịp cầu đồng điệu với những người yêu quê, gắn bó với quê hương. Để rồi từ đó, chúng ta hiểu ra tác phẩm viết về quê hương chính những tác phẩm chân chính.