Nhắc đến ẩm thực miền Trung, người ta thường nhớ đến những món ăn đậm đà, mộc mạc nhưng mang hương vị rất riêng. Trong số đó, mắm nhum là một đặc sản nổi tiếng của Quảng Ngãi, gắn liền với đời sống của người dân vùng biển Lý Sơn, Sa Huỳnh hay Mỹ Á. Đây không chỉ là một món ăn dân dã mà còn chứa đựng nét văn hóa lâu đời của cư dân miền biển.
Nhum là loài sinh sống ở ven biển, có hình tròn như quả bóng gai với lớp gai đen bao quanh. Bên trong lớp vỏ xù xì ấy là phần thịt béo, thơm và giàu dinh dưỡng. Người dân Quảng Ngãi từ lâu đã biết tận dụng nguồn hải sản này để chế biến thành nhiều món ngon, nhưng nổi bật nhất vẫn là mắm nhum. Mắm có vị mặn vừa phải, béo ngậy và mùi thơm nồng rất đặc trưng. Càng để lâu, mắm càng dậy mùi và có vị đậm đà hơn.
Ngày xưa, mắm nhum còn được gọi là “mắm dâng” vì đây là món ăn quý hiếm thường được người dân dùng để tiến vua. Điều đó cho thấy giá trị đặc biệt của món ăn này trong văn hóa ẩm thực miền Trung. Ngày nay, mắm nhum thường được ăn cùng bún tươi, rau sống hoặc bánh tráng cuốn thịt heo. Chỉ cần chấm nhẹ miếng thịt vào chén mắm nhum là đã cảm nhận được vị béo của nhum hòa cùng vị mặn mà của biển cả, tạo nên hương vị khó quên đối với bất cứ ai từng thưởng thức.
Để làm được mắm nhum ngon, người dân phải chọn những con nhum tươi vừa được bắt từ biển lên. Nhum được rửa sạch, cắt bỏ gai rồi tách lấy phần thịt bên trong. Sau đó, thịt nhum được trộn với muối theo tỉ lệ thích hợp để không quá mặn cũng không bị hư trong quá trình ủ.
Hỗn hợp này được cho vào hũ sành hoặc chum nhỏ, đậy kín và đem ủ khoảng 20 ngày. Trong thời gian đó, thịt nhum lên men tự nhiên, chuyển sang màu vàng sẫm và tỏa mùi thơm đặc trưng. Người làm mắm phải canh đúng thời gian và giữ nơi ủ khô ráo để mắm đạt được hương vị ngon nhất. Mắm nhum sau khi hoàn thành có thể dùng trực tiếp làm nước chấm hoặc pha thêm tỏi, ớt, chanh để tăng hương vị.
Mắm nhum không chỉ là món ăn ngon mà còn thể hiện sự khéo léo và kinh nghiệm lâu đời của người dân vùng biển Quảng Ngãi. Dù trải qua nhiều năm, món ăn này vẫn giữ được nét đặc trưng riêng và trở thành niềm tự hào trong văn hóa ẩm thực miền Trung Việt Nam.
Tuệ Linh