ĐỀ THI SỐ 234
PHẦN I. Đọc hiểu (4,0 điểm)
Đọc văn bản sau:
(1) Thiếu vắng tình yêu thương thì sống ở đời đã khó, làm nghề giáo thì khó biết nhường nào. Thầy mong rằng, mai kia ra đời, hãy dạy cho trẻ biết thương cha thương mẹ, biết ơn những đồng chua nước mặn, những nhọc nhằn để có bát cơm; biết sẻ chia với những phận đời không may mắn và vị tha với những lỗi lầm. Rồi sau đó mới dạy trẻ những tình yêu lớn lao hơn thế.
(2) Chúng ta không thể thờ ơ với những thành công của công nghệ. Nếu không ta mãi mãi đi sau, nhưng xin nhớ rằng, một con người thiếu đi tình yêu thương thì tương lai trở thành bất định. Trước hết, dạy cho trẻ cách ứng xử trong môi trường số sao cho đúng mức và văn minh trước khi dạy các em làm những điều cao siêu hơn thế. Đừng để tiến bộ của công nghệ trở thành nỗi sợ hãi ám ảnh trong mỗi gia đình và trong hoảng loạn của mỗi con người.
(3) Các em hãy là người bảo vệ tuổi thơ cho trẻ. Đừng để việc học đánh mất sự ngây thơ của trẻ; nhắn với phụ huynh rằng, tuổi thơ là tuổi thần tiên; hãy hỏi trẻ đi học có vui không thay vì hỏi hôm nay con được bao nhiêu điểm? Đừng để trẻ con mơ ước chúng trở thành chiếc điện thoại thông minh vì cha mẹ chúng dành nhiều thời gian cho màn hình điện thoại hơn dành cho chúng. Thêm một nhúm kiến thức không trở thành người nổi tiếng, bồi đắp thêm tình yêu thương với con người, với thiên nhiên, làng xóm là bệ phóng của tương lai. Đánh mất sự hồn nhiên, trong sáng của trẻ thơ là có tội. Nguyên sơ là gốc thánh thiện của con người. Hãy cố giữ cho trẻ thơ cánh diều vút cao trên đồng làng ngập gió, giữ cho sự vô tư choán năm tháng tuổi thơ ngây. Hãy gạt bỏ cái tư tưởng biến đứa trẻ thành chuyên gia xuất sắc, mà luôn nhớ rằng giáo dục trẻ để chúng biết yêu thương, biết quan tâm, biết sẻ chia với những người gần gũi. Nhắn với phụ huynh rằng, đừng bắt con cái mình chín ép và trở thành công cụ thực hiện tham vọng của mình.
(Trích Bài phát biểu của GS.TS Nguyễn Văn Minh - Hiệu trưởng Đại học Sư phạm Hà Nội, https://vnexpress.net/hieu-truong-su-pham-gat-bo-tu-tuong-bien-tre-thanh-chuyen-gia )
Trả lời các câu hỏi từ câu 1 đến câu 5.
Câu 1. Văn bản trên bàn về vấn đề gì?
Câu 2. Xác định các luận điểm của văn bản?
Câu 3. Biện pháp tu từ liệt kê có tác dụng như thế nào trong câu văn sau: “Thầy mong rằng, mai kia ra đời, hãy dạy cho trẻ biết thương cha thương mẹ, biết ơn những đồng chua nước mặn, những nhọc nhằn để có bát cơm; biết sẻ chia với những những phận đời không may mắn và vị tha với những lỗi lầm”?
Câu 4. Anh/chị hiểu như thế nào về câu văn: Thêm một nhúm kiến thức không trở thành người nổi tiếng, bồi đắp thêm tình yêu thương với con người, với thiên nhiên, làng xóm là bệ phóng của tương lai?
Câu 5. Từ văn bản, anh/chị rút ra được thông điệp gì ý nghĩa nhất cho bản thân? Vì sao?
PHẦN II.Viết (6,0 điểm)
Anh/chị hãy viết bài văn (khoảng 600 chữ) so sánh, đánh giá những nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật trong hai đoạn trích dưới đây:
Đoạn trích thứ nhất:
Cả lớp lặng im, những con mắt đổ dồn về phía tôi khi nghe tôi đọc xong bài văn tả phong cảnh quê hương được cô giáo cho điểm cao nhất lớp hôm nay. Cô giáo đi lại gần, hỏi tôi thoáng một chút nghi ngờ:
- Là một học sinh thành phố, làm thế nào mà em có thể viết được một bài văn tả quê hương sâu sắc, chân thật và gần gũi đến như vậy?!
- Thưa cô… bà em… giúp em ạ!
- Sao? Em vừa nói gì? Bà em viết hộ em à?
- Thưa cô, không ạ!... vâng, đúng ạ!
Tôi nhìn ra hàng phượng vĩ trước sân trường và chợt nhớ đến mùa hè năm ấy… Tháng 5, bố đưa tôi về quê nội. Quê nội tôi, một xóm nghèo bên kia sông Hồng. Biết bao lần, tôi đã mơ ước được về thăm quê, thăm bà, thế nhưng mới bước chân lên con đường làng lầy lội, lớp nhớp bùn sau cơn mưa, nhìn những mái nhà tranh thấp tè ẩm ướt sau luỹ tre làng, tôi đã bắt đầu thất vọng. Tôi không dám cằn nhằn nhưng ấm ức nghĩ thầm: "Sao mà bẩn thế! Biết thế này, mình chẳng đòi bố cho về nữa".
Bố tôi tươi cười chào người làng, có lúc lại còn đứng lại nói chuyện với một bác gánh phân. Bữa cơm trưa hôm ấy, bà tôi tấm tắc khen ngon và gắp vào bát tôi miếng thịt luộc. Tôi gắp ra nhăn mặt: "Mỡ thế này, cháu ăn làm sao được!"
Bố chan cho tôi canh cua, mới ăn được một miếng tôi đã vội kêu lên: "Canh chưa cho mì chính, nhạt lắm, lại hoi hoi, con ăn chưa quen…". Cả nhà lặng người. Bố tôi tái mặt vì giận…
Tối hôm ấy trăng rằm, bà tôi kê ghế ra ngoài sân nhặt khoai lang và kể cho tôi nghe đủ mọi chuyện. Bà kể rằng, bố tôi đã từ nơi này ra đi. Và chính nơi này, bố tôi đã lớn lên bằng lời ru của bà, bằng đôi tay ẵm bồng của bao người. Bà đã từng mớm cơm cho tôi, nuôi tôi khôn lớn ở đây... Tình cảm quê mùa nhưng chân thật. Bà chỉ tay về phía góc trời sáng rực lên và bảo đó là Hà Nội. Bà bảo rằng: " ở Hà Nội sướng hơn ở quê nên ai ai cũng ước ao được sống ở Hà Nội, còn bà thì bà thích ở quê hơn vì bà quen mất rồi. Nếu cháu cứ ở Hà Nội mãi, sẽ chẳng bao giờ biết được ánh trăng ở quê đẹp như thế nào đâu!"
Tôi ngước nhìn lên bầu trời xanh thẳm không một gợn mây chi chít những vì sao. Trăng treo lơ lửng trên đầu ngọn tre in đậm lên nền trời. Anh trăng trùm lấy mái nhà và khu vườn rau xanh tốt của bà. Lúc ấy, tôi bỗng nắm chặt lấy tay bà và thốt lên:
"Bà ơi! Trăng ở quê đẹp thật bà ạ!..."
Sau mùa hè năm ấy, bà nội tôi đã ra đi mãi mãi. Hè nào tôi cũng xin bố cho về thăm quê. Quê nội tôi bây giờ cũng khác hẳn, chẳng còn một tý dấu vết nào của ngày xưa nữa. Những dãy nhà hai, ba tầng san sát nhau mọc lên như nấm. Không ai còn nhớ nổi bóng dáng luỹ tre xanh….Tôi cầm bút viết, dồn tất cả tình cảm nhớ thương sâu đậm với bà vào bài tập làm văn tả phong cảnh quê hương hôm ấy… Tôi viết về quê hương tôi với luỹ tre xanh mát rượi và ánh trăng rằm dịu ngọt. Phải rồi, tôi bỗng hiểu ra rằng: chính bà đã làm xanh mãi ước mơ của tôi./.
(Trích Quê hương - Đào Quốc Thịnh)
Đoạn trích thứ hai:
(Lược một đoạn: Nội ra thành phố, thăm nhà “tôi”, trồng một giàn bầu. Mới đầu cả nhà đều thích thú với những món canh bầu dân dã, nhưng sau đó, trừ “tôi” cả nhà đều thấy chán nản và phiền phức vì sự xuất hiện của giàn bầu. Sau này, bố đón hẳn nội ra thành phố. Để khỏa lấp nỗi nhớ quê cùng nỗi buồn khi sống trong căn nhà quá rộng đến mức người thân hiếm khi được chạm mặt nhau, nội tìm niềm vui trong căn bếp với đủ các loại bánh quê, và nội trồng bầu ngày một nhiều lên...)
Giàn bầu vẫn trước ngõ. Cha tôi đã thôi không khó chịu, hay bực dọc riết rồi chai đi, chẳng biết bực là gì nữa. Nhưng khách đến nhà, ai cũng khen “anh ba có giàn bầu đẹp thiệt”. Họ săm soi, từng mảng lá cuốn hoa. Khách nước ngoài còn kề má bên trái bầu xanh lún phún lông tơ mà chụp hình kỷ niệm. Mấy anh chị sinh viên đạp xe ngang dừng lại nhìn đau đáu qua rào rồi kháo nhau “Nhớ nhà quá, tụi mày ơi”. Chiều chiều, tôi ra giàn bầu xanh rượi, mơ màng nghe con ong vò vẽ trên những phiến lá, chớp mắt nhìn chim sâu lích rích chuyển cành, chuồn chuồn rồi bướm rồi hoa thi nhau nở chấp chới. Bà nội tôi yếu hơn trước, mùa mưa bắt đầu lướt sướt đi qua. Ông chủ tịch đến chơi nhà, ôm chầm lấy nội, lắc lắc “lúc này má khỏe không?”. Nội cười xòa mà nghe nghẹn nghẹn “khỏe, má khỏe”. Cha tôi sai chị bếp mang rượu thịt ra, ông chủ tịch khóa tay:
- Thôi, chú bảo chị ấy nấu canh bầu ăn.
Cha hẩng mặt. Chị bếp lúi húi gọt bầu, mùi nước canh xông vào mũi thơm lừng. Ông chủ tịch day qua bà nội khoe “lâu quá không ăn canh bầu rồi, má!” nội cười: “má nhớ bay thích nhất là ăn bầu nấu tép bạc”. Cha tôi dợm mình “để con đi mua tôm”. Ông chủ tịch ấn vai, bảo “thôi, chú cứ ngồi xuống, anh thèm lắm rồi, không chờ chú được đâu”. Hôm ấy cả nhà tôi lại ăn bát canh ngày xưa, nghe ngọt lìm lịm lưỡi. Chị bếp ngó nội, khoái chí cười đầy hàm ý. Hình như nội tôi vui.
Giàn bầu thưa hẳn đi. Cái giống lạ thật. Nắng bao lâu vẫn xanh tốt, mới mưa dầm lại héo dây. Tôi đập vỡ trái bầu khô, lấy hạt ra ươm. Mùa mưa dữ dội, nội tôi bệnh, bà bị chứng tai biến não. Nội lơ ngơ, đã cười đã khóc thì không sao dừng được, tay run rẩy cầm ca nước, bát cơm cũng khó. Trời đổ mưa, sấm giật ầm ầm, nội thều thào nhắc:
- Sắp nhỏ, đừng hứng nước mưa đầu mùa, hổng tốt. Chà, mưa vậy ngập đồng rồi, ngâm giống gieo mạ đi thôi.
Bà nội lẫn thơ lẩn thẩn rồi, mà hình như bà chỉ nhớ về quá khứ. Nội hay ra ngoài hiên, chăm chăm nhìn giàn bầu đang run rẩy trong gió. Bà ngồi đấy lặng lẽ, thẫn thờ, như chờ một tiếng vạc sành, một tiếng ếch kêu. Tay bà lạnh ngắt, tôi chạy vào phòng lấy lọ dầu thoa, vẫn thấy mảnh bầu trái tim màu vàng trong ngăn kéo, cái màu vàng như của rạ, của lúa, như của mái nhà lá nhỏ lơ phơ dưới nắng chiều. Giàn bầu vẫn trước ngõ, có kẻ đi qua kêu lên, “tôi nhớ nhà”. Cha tôi bảo: “có thể bứt người ta ra khỏi quê hương nhưng không thể tách quê hương ra khỏi trái tim con người”. Và cha tôi lại nói đúng.
(Trích Giàn bầu trước ngõ, 9-1996 – Nguyễn Ngọc Tư)
Chú thích
Đào Quốc Thịnh là một nhà báo, nhà văn, hội viên Hội Nhà báo Việt Nam. Ông sinh ra và lớn lên tại Hà Nội. Quê hương là truyện ngắn đầu tay của tác giả viết năm 1996.
Nguyễn Ngọc Tư sinh năm 1976 tại Đầm Dơi, Cà Mau. Là nữ nhà văn trẻ của Hội nhà văn Việt Nam. Với niềm đam mê viết lách, chị miệt mài viết như một cách giải tỏa và thể nghiệm, chị biết rằng chị muốn viết về những điều gần gũi nhất xung quanh cuộc sống của mình; giọng văn của chị đậm chất Nam Bộ.
--------------------------------------------HẾT----------------------------------------------
Thí sinh không được sử dụng tài liệu. Cán bộ coi thi không giải thích gì thêm
Đề bài: Em hãy so sánh, đánh giá nội dung và nghệ thuật của hai đoạn trong truyện ngắn “Quê hương” của Đào Quốc Thịnh và “Giàn bầu trước ngõ” của Nguyễn Ngọc Tư
BÀI MẪU
Lê Ngọc Trà từng tâm niệm rằng: “nghệ thuật bao giờ cũng là tiếng nói của tình cảm con người, là sự tự giãi bày và gửi gắm những tâm tư”. Câu nói ấy như soi sáng vào hai đoạn trích Quê hương của Đào Quốc Thịnh và Giàn bầu trước ngõ của Nguyễn Ngọc Tư - hai tác phẩm cùng viết về tình cảm gia đình và nỗi gắn bó sâu nặng với quê hương. Dù đều khai thác vẻ đẹp bình dị của ký ức và người thân, mỗi tác phẩm lại mang giọng điệu, cách kể chuyện và sắc thái riêng tạo nên dấu ấn độc đáo. Tuy có nhiều điểm tương đồng nhưng cũng không ít khác biệt, hai đoạn trích đóng góp những vẻ đẹp rất riêng vào dòng chảy văn học về tình cảm quê hương.
Cả hai văn bản đều ra đời trong bối cảnh gắn với trải nghiệm thật của tác giả và cảm hứng từ ký ức gia đình. Nhân vật trung tâm đều là những người cháu hướng về người bà - người giữ hồn cốt quê hương. Trong “Quê hương”, nhân vật “tôi” xúc động khi nhớ về mùa hè bên bà, đặc biệt ở chi tiết “Bà chỉ tay về phía góc trời sáng rực lên và bảo đó là Hà Nội”, hay khoảnh khắc “Tôi nắm chặt lấy tay bà và thốt lên: Bà ơi! Trăng ở quê đẹp thật bà ạ!”. Tương tự, trong “Giàn bầu trước ngõ”, hình ảnh người bà cũng gắn với nỗi nhớ quê, thể hiện qua những chi tiết như “nội ngồi đấy lặng lẽ, thẫn thờ, như chờ một tiếng vạc sành” hay câu dặn dò đầy tính quê mùa: “Sắp nhỏ đừng hứng nước mưa đầu mùa, hổng tốt”. Về nghệ thuật, cả hai đều dùng ngôi kể thứ nhất để tạo cảm giác gần gũi, chân thật. Hình ảnh thiên nhiên – “ánh trăng trùm lấy mái nhà”, “giàn bầu xanh rượi” - được sử dụng như biểu tượng cho ký ức và tình thân. Ngôn ngữ trong cả hai đều giản dị, giàu cảm xúc, tập trung khắc họa sự thiêng liêng của quê hương. Thông điệp chung mà hai tác giả gửi gắm là: quê hương luôn nằm trong trái tim con người, và tình cảm gia đình là thứ không gì thay thế.
Tuy có nhiều điểm tương đồng nhưng đều có điểm khác biệt riêng tạo dấu ấn khác nhau trong lòng người đọc. Ở “Quê hương”, bối cảnh thiên về dòng hoài niệm của một học sinh thành phố trở về quê. Cảm xúc chủ đạo là sự thức tỉnh khi nhân vật “tôi” nhận ra vẻ đẹp mộc mạc mà trước đây mình từng thờ ơ. Hình ảnh nổi bật trong đoạn trích là “trăng treo lơ lửng trên đầu ngọn tre”, “khu vườn rau xanh tốt của bà”, cho thấy bút pháp miêu tả dịu dàng, nhẹ nhàng của Đào Quốc Thịnh. Giọng văn hướng nội, mềm mại, phù hợp với chủ đề trưởng thành về nhận thức. Nghệ thuật kể chuyện tập trung vào dòng cảm xúc một chiều từ hiện tại trở về quá khứ, tạo dòng hồi tưởng lắng đọng. Thông điệp mà tác giả nhấn mạnh là sự biết ơn đối với người bà đã “làm xanh mãi ước mơ của tôi”.
Đối với “Giàn bầu trước ngõ”, được đặt trong bối cảnh gia đình ở thành phố nhưng chất quê không ngừng hiện về qua giàn bầu và hành động của người bà. Nhân vật nội hiện lên rõ nét hơn với những chuyển biến về tuổi già, bệnh tật, được thể hiện qua các chi tiết “nội lơ ngơ, đã cười đã khóc thì không sao dừng được”, “tay run rẩy cầm ca nước”. Giọng văn Nguyễn Ngọc Tư đậm chất Nam Bộ, mộc mạc, chân chất, có lúc nghèn nghẹn như tiếng thở dài. Nghệ thuật xây dựng hình ảnh giàu sức gợi: giàn bầu hiện lên như một biểu tượng của quê nhà, của ký ức thể hiện qua “giàn bầu, vẫn trước ngõ” hay “cái màu vàng như của rạ, của lúa”. Tác phẩm mang sắc thái buồn, day dứt hơn, nhất là trong câu nói sâu sắc của người cha: “có thể bứt người ta ra khỏi quê hương nhưng không thể tách quê hương ra khỏi trái tim người”.
Nhìn tổng thể, Đào Quốc Thịnh thiên về sự trong trẻo nhẹ nhàng của ký ức, còn Nguyễn Ngọc Tư lại hướng đến chiều sâu cảm xúc, nỗi buồn của sự mất mát. “Quê hương” ghi dấu bởi vẻ đẹp của những hồi ức tuổi thơ, còn “Giàn bầu trước ngõ” khắc họa sự bền bỉ của nỗi nhớ quê trong cả đời người. Dù phong cách khác nhau, cả hai đều thể hiện tài năng của mỗi tác giả trong việc đưa chất liệu đời sống vào văn chương, tạo nên những trang viết giàu cảm xúc, có giá trị nhân văn.
Nhà văn Shchedrin từng nói: “Văn học nằm ngoài các định luật của sự băng hoại, chỉ mình nó không thừa nhận cái chết”. Hai đoạn trích trên chính là minh chứng cho giá trị bền vững ấy - khi mỗi tác phẩm đều lưu giữ ký ức, tình thân và hình bóng quê hương bằng một cách rất riêng. Dù khác nhau về giọng điệu và cảm hứng, cả “Quê hương” và “Giàn bầu trước ngõ” đều chạm đến trái tim người đọc, nhắc chúng ta hiểu rằng quê hương và gia đình chính là những điều thiêng liêng nuôi dưỡng tâm hồn con người.