Đề bài: Em hãy viết một bài văn (khoảng từ 600 -800 chữ) phân tích truyện ngắn “Một buổi thi” của nhà văn Đào Quốc Thịnh.
Bài mẫu: Phân tích truyện ngắn “Một buổi thi” của nhà văn Đào Quốc Thịnh
Trong hành trình trưởng thành của mỗi con người, có những bài học đạo đức không đến từ lời giảng trên lớp học mà được đánh thức bởi chính những điều bình dị trong cuộc sống. Truyện ngắn “Một buổi thi” của nhà văn Đào Quốc Thịnh thực sự là cuộc thử thách nhân cách của cả học trò lẫn người thầy, một phép thử của nhân cách và lương tâm. Thông qua truyện ngắn “Một buổi thi” tác giả đã gửi gắm thông điệp sâu sắc về lòng trung thực, đức tính tự trọng và sự cao quý của đạo đức nghề giáo.
Câu chuyện bắt đầu bằng một tình huống khá đặc biệt. Trong buổi thi toán, cô giáo Hồng bất ngờ nhận ra Linh là con của cô Liên – người giáo viên năm xưa từng hết lòng giúp đỡ gia đình cô trong những tháng ngày nghèo khó. Khi bố mất sớm, Hồng phải nghỉ học từ năm mười sáu tuổi để phụ mẹ nuôi các em. Thấu hiểu hoàn cảnh ấy, cô Liên không chỉ động viên Hồng tiếp tục đến trường mà còn vận động cả lớp quyên góp giúp đỡ gia đình. Ân tình ấy đã trở thành ký ức không thể phai mờ trong lòng cô học trò nghèo. Cuộc gặp gỡ sau hơn mười năm tưởng như chỉ là một sự tình cờ của số phận, nhưng chính từ đó, một tình huống giàu ý nghĩa nhân văn được mở ra.
Câu chuyện kể, về một buổi thi môn toán, trong phòng thi, trước bài toán hình học cuối cùng rất khó, Linh đang loay hoay tìm cách giải. Nhìn thấy học trò gặp khó khăn, cô Hồng đã không giữ được sự tỉnh táo của một giám thị mà định gợi ý cho em. Thế nhưng, Linh đã kịp thời nhận ra điều đó và ngăn cô Hồng lại. Câu nói nhỏ nhẹ nhưng đầy cương quyết không chỉ là lời nhắc nhở mà còn thể hiện ý thức sâu sắc về sự công bằng trong thi cử: “Mẹ em là cô giáo, em không thể để các bạn ấy coi thường mẹ em, coi thường em. Mỗi người phải tự tìm lời giải cho mình”. Câu nói ấy đã bộc lộ vẻ đẹp tâm hồn của một cô bé học trò biết tự trọng. Bởi Linh hiểu rằng, một kết quả tốt đẹp chỉ có giá trị khi được tạo nên bằng chính khả năng và sự cố gắng của bản thân. Linh không muốn nhận một đặc ân mà những thí sinh khác không có. Em càng không muốn vì mình mà danh dự của người mẹ làm nghề giáo bị tổn thương. Điều đáng quý là Linh không trách móc hay làm cô Hồng khó xử, mà lựa chọn cách ứng xử lễ phép, chân thành nhưng kiên quyết. Chính sự bình tĩnh và bản lĩnh ấy khiến một cô bé trong phòng thi trở nên đáng kính trong mắt mọi người.
Nếu như nhân vật Linh để lại ấn tượng đẹp bởi lòng tự trọng và đức tính trung thực thì cô giáo Hồng lại là nhân vật mang đến chiều sâu xúc động cho người đọc. Cô vốn là người từng chịu nhiều thiệt thòi, từng được cô Liên cưu mang, giúp đỡ, để có cơ hội tiếp tục học tập và trưởng thành. Bởi vậy, khi gặp lại con gái ân nhân, tình cảm biết ơn trong cô trỗi dậy mãnh liệt là lẽ tự nhiên tất yếu. Có lẽ, trong phút giây ấy, mong muốn giúp đỡ Linh đã lấn át trách nhiệm của một người giám thị. Nhưng điều đáng trân trọng là cô Hồng đã biết dừng lại trước lời nhắc nhở của học trò. Hình ảnh cô “rút vội bàn tay lên như chạm phải lửa” diễn tả tinh tế sự xấu hổ, bối rối và day dứt của một người vừa nhận ra mình đang đứng trước ranh giới đúng – sai. Cái “chạm phải lửa” ấy không chỉ là phản ứng của một hành động bị ngăn lại, mà còn như sự va chạm với chính lương tâm mình. Cô hiểu rằng nếu tiếp tục thiên vị, cô sẽ phụ lòng người đã từng dạy mình bài học về tình thương và trách nhiệm.
Đặc biệt, lời tâm sự của cô Hồng ở cuối truyện: “Nhờ có em hôm nay mà cô đã không tự đánh mất chính mình. Buổi thi này, chính em đã giúp cô trở về cương vị của một giáo viên đích thực” chính là điểm sáng tư tưởng của tác phẩm. Một cô giáo từng được người khác nâng đỡ, nay lại được chính học trò giúp mình nhận ra giá trị của nghề nghiệp. Đó là một sự đảo chiều đầy ý nghĩa: người thầy không chỉ dạy học trò mà đôi khi còn nhận được từ học trò những bài học sâu sắc về nhân cách. Qua đó, nhà văn khẳng định rằng lòng biết ơn chân chính không phải là sự ưu ái hay thiên vị, mà là biết sống tử tế, công bằng và có trách nhiệm. Người giáo viên đích thực không chỉ truyền đạt kiến thức mà trước hết phải là tấm gương về nhân cách.
Thành công của truyện còn nằm ở nghệ thuật xây dựng tình huống truyện tự nhiên mà bất ngờ, cách kể chuyện giản dị, giàu sức gợi. Tác giả khéo léo đặt nhân vật vào một hoàn cảnh có sự giằng co giữa tình cảm riêng và nguyên tắc nghề nghiệp, từ đó làm nổi bật vẻ đẹp tính cách. Những lời thoại ngắn gọn nhưng giàu ý nghĩa, kết hợp với các chi tiết miêu tả tâm lý tinh tế, giúp diễn biến câu chuyện trở nên tự nhiên, chân thực và cảm động. Hình ảnh những cánh phượng đỏ dưới sân trường, tiếng trống vang lên lúc bắt đầu và kết thúc buổi thi cũng góp phần tạo nên không gian học đường thân thuộc, đồng thời để lại dư âm nhẹ nhàng trong lòng người đọc.
Có thể nói, nhan đề “Một buổi thi” mang ý nghĩa sâu xa hơn câu chuyện về một kỳ thi toán thông thường. Đó không chỉ là buổi thi kiểm tra kiến thức của học trò mà còn là cuộc thi của lòng tự trọng, sự trung thực và lương tâm nghề nghiệp. Linh đã vượt qua thử thách bằng chính nghị lực và nhân cách của mình; còn cô Hồng đã vượt qua phép thử của lòng biết ơn để trở về với sự công bằng và phẩm giá của một nhà giáo.
Khép lại trang truyện, hình ảnh cô Hồng xúc động nắm chặt tay Linh, dõi theo bóng em nhòa dần trong nắng, khiến người đọc không khỏi bồi hồi. Một buổi thi đã kết thúc, nhưng bài học về sự trung thực, lòng tự trọng và đạo đức con người vẫn còn ngân vang. Bằng một câu chuyện nhỏ, nhà văn Đào Quốc Thịnh đã nhắc nhở mỗi chúng ta rằng: điều đáng quý nhất không phải là đạt được bao nhiêu điểm số hay thành công bằng cách nào, mà là sau mỗi thử thách, con người vẫn giữ được sự trong sáng của tâm hồn và không đánh mất chính mình./.
Nguyễn Thu Thủy (giáo viên chuyên văn Hà Nội)
Điện thoại liên hệ: 0965.843913