Vua Khải Định tên thật là Nguyễn Phúc Bửu Đảo, ông sinh ngày 08/10/ 1885 và mất ngày 06/11/ 1925, là vị vua cuối cùng thứ 12 của triều Nguyễn. Ông là con trai trưởng của vua Gia Long và là thân sinh của vua Bảo Đại. Nhà vua lên ngôi năm 31 tuổi, trị vì từ năm 1916 đến năm 1925 trong giai đoạn Pháp thuộc.
Lăng Khải Định, hay còn được gọi là Ứng Lăng, có diện tích 117 m x 48,5 m nằm ở xã Thủy Bằng, huyện Hương Thủy thuộc địa phận tỉnh Thừa Thiên Huế. Lăng Khải Định được xây dựng trên triền núi Châu Chữ (còn gọi là Châu Ê) cách trung tâm thành phố Huế 10km. Lăng khởi công ngày 4/9/1920 và kéo dài trong 11 năm mới hoàn thành. Núi Châu Chữ - đã được vua Khải Định đổi tên thành Ứng Sơn sau khi chọn đây làm nơi xây dựng lăng của mình.
Ứng Sơn là một ngọn núi đẹp và yên bình, bao phủ là màu xanh của cây cỏ, đồi núi. Có một khe nước chảy qua ngọn núi này.
Lăng Khải Định (Huế)
Tổng thể của Lăng là một khối nổi hình chữ nhật vươn cao tới 127 bậc. Núi đồi, khe suối của một vùng rộng lớn quanh Lăng được dùng làm các yếu tố phong thủy: tiền án, hậu chẩm, tả thanh long, hữu bạch hổ, minh đường, thủy tụ, tạo cho lăng Khải Định một ngoại cảnh thiên nhiên hùng vĩ.
Cung Thiên Định ở vị trí cao nhất và là kiến trúc chính của Lăng. Công trình này gồm 5 phần liền nhau: Hai bên là Tả, Hữu Trực phòng dành cho lính hộ lăng, phía trước là điện Khải Thành - nơi để án thờ và chân dung vua Khải Định, chính giữa là Bửu án, pho tượng nhà vua và mộ phần ở phía dưới, trong cùng là khám thờ với bài vị của vị vua quá cố.
Lăng Khải Định (Huế)
Cổng Tam quan là lối dẫn vào để tham quan lăng Khải Định, nằm ở tầng thứ nhất. Lăng Khải Định gồm có 127 bậc thang. Để đến được cổng Tam quan, phải đi qua 37 bậc thang.
Tiếp đó là Nghi Môn và sân Bái Đính. Đi thêm 29 bậc nữa kể từ cổng Tam Quan là đến Nghi Môn và sân Bái Đính, Bước vào Nghi Môn và sân Bái Đính của Lăng Khải Định, du khách sẽ thấy các tượng cận thần và binh lính được xếp thành bốn hàng đối xứng nhau như đang tái hiện lại cảnh chầu của triều đình dưới thời vua Khải Định khi còn sống. Điểm đặc biệt là mỗi bức tượng đều được trạm trổ những họa tiết vô cùng tinh xảo, thể hiện rõ văn hóa, phong tục của quan lại và con người Việt xưa từ 1916 đến 1925.
Lăng Khải Định (Huế)
Tiếp tục đi lên trên đến tầng thứ 5 cũng là tầng cao nhất trong lăng du khách sẽ bước vào Cung Thiên Định - kiến trúc chính của lăng. Đây là nơi chôn cất thi thể của vua Khải Định và là nơi có thiết kế đặc sắc nhất với 5 phần liền nhau gồm có: hai bên là Tả, Hữu Trực phòng, điện Khải Thành, và ở chính giữa là Bửu Tán, pho tượng nhà vua với phần mộ nằm bên dưới. Cung Thiên Định mang phong cách vừa truyền thống pha lẫn hiện đại với nhiều tác phẩm nghệ thuật độc đáo được lồng ghép vô cùng tinh tế. Đặc biệt, cả cung Thiên Định được trang trí bởi các miếng khảm làm từ sành sứ và thủy tinh được nhập từ Trung Quốc, Nhật Bản.
Nghi Môn và sân Bái Đính của Lăng Khải Định
Điện Khải Thành nằm trong Cung Thiên Định là nơi đặt án thờ và thi hài của vua Khải Định. Điện được đúc bằng bê tông sơn màu đồng, các họa tiết trang trí xung quanh đều được xây cùng màu vàng như cung điện. Phía dưới điện là nơi đặt thi hài của nhà vua, phía bên được treo một bức hàng đề “Khải Thành Điện” và bên trên là tượng đồng của nhà vua.
Phía giữa Điện Khải Thành là chính tẩm, nơi có Bửu Tán nặng 1 tấn được làm từ bê tông cốt thép nhưng trông rất mềm mại, nhẹ nhàng và thanh thoát. Trên trần 3 gian giữa cung là bức ” Cửu Long Ẩn Vân” với ý nghĩa chín con rồng ẩn mình trong mây.
Điện Khải Thành, nơi đặt thi hài vua
Giá trị nghệ thuật cao nhất của Lăng là phần trang trí nội thất cung Thiên Định. Ba gian giữa trong cung đều được trang trí phù điêu ghép bằng sánh sứ và thủy tinh màu. Đặc biệt chiếc Bửu tán trên pho tượng đồng, nặng 1 tấn với những đường lượn mềm mại, thanh thoát khiến người xem có cảm giác làm bằng nhung lụa rất nhẹ nhàng. Bên dưới Bửu tán là pho tượng đồng Vua Khải Định được đúc tại Pháp năm 1922 theo yêu cầu của nhà vua, tạo nên những nét giao thoa văn hóa vô cùng độc đáo.
Tác giả tham quan Lăng Khải Định
Điện Khải Thành là nơi đặt án thờ của vua Khải Định. Án thờ này được làm từ bê tông và sơn màu đồng. Bên dưới điện Khải Thành là nơi đặt thi hài vua, bên trên là tượng đồng vua Khải Định.
Lăng Khải Định là lăng tẩm cuối cùng được xây dựng của triều đại nhà Nguyễn, được công nhận là di tích cấp quốc gia năm 1979 và là một trong số các di tích thuộc quần thể di tích Cố đô Huế được UNNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới vào năm 1993.
Quốc Thịnh (Biên soạn)