Cửu Phẩm Liên Hoa là loại tháp quay đặc trưng trong kiến trúc Phật giáo Việt Nam, đại diện cho tư tưởng Tịnh Độ và mang nhiều giá trị về lịch sử và văn hóa. Được hình thành từ thời kỳ Trần và Lê, các tòa tháp như chùa Bút Tháp và chùa Giám đã trở thành biểu tượng kiến trúc tâm linh, không chỉ đẹp mắt mà còn chứa đựng thông điệp về sự giải thoát và lòng từ bi trong đạo Phật.
Tòa tháp Cửu Phẩm Liên Hoa là một biểu tượng độc đáo của kiến trúc và văn hóa Phật giáo tại Việt Nam, có nguồn gốc từ thời kỳ Lý và Trần, khi các ngôi chùa lớn xây dựng các cối kinh để lan tỏa triết lý từ bi và tinh thần từ thiện. Tháp Cửu Phẩm Liên Hoa không chỉ là một công trình kiến trúc đẹp mắt, mà còn là biểu tượng của sự tu hành và lòng kính ngưỡng đối với Phật pháp.
Tháp có cấu trúc 9 tầng, đại diện cho 9 bậc giác ngộ, tương ứng với từng mức độ tu hành trong Phật giáo. Mỗi tầng của tháp được trang trí bằng những cánh sen tinh xảo, nâng đỡ các pho tượng Phật và các vị Bồ Tát. Tại chùa Giám, tòa tháp cao khoảng 4,44m với 144 pho tượng được sắp đặt xung quanh, tượng trưng cho lòng từ bi và sức mạnh của tâm linh. Tháp được chế tác từ gỗ quý và trang trí bằng nghệ thuật chạm khắc tỉ mỉ, tạo nên sự thanh thoát, nhẹ nhàng đặc trưng của phong cách Phật giáo.
Các tòa tháp Cửu Phẩm Liên Hoa nổi tiếng tại chùa Giám, Bút Tháp và Động Ngọ đều là di sản của dòng thiền Trúc Lâm Yên Tử. Những kiến trúc này không chỉ mang lại sự an ủi tinh thần mà còn lan tỏa niềm tin vào sự hòa hợp, giúp con người vượt qua khó khăn trong cuộc sống. Hiện nay, tháp Cửu Phẩm Liên Hoa còn giữ vai trò quan trọng trong việc bảo tồn giá trị văn hóa và lịch sử, đồng thời là điểm đến thu hút nhiều du khách đến thăm và chiêm bái.
Tháp Cửu Phẩm Liên Hoa là một kiệt tác kiến trúc Phật giáo Việt Nam, nổi bật với cấu trúc nhiều tầng được chạm khắc tinh tế, thể hiện sự kết hợp hài hòa giữa nghệ thuật và tín ngưỡng Phật giáo. Tháp thường có hình lục giác hoặc bát giác, với 9 tầng hoa sen chồng lên nhau. Mỗi tầng đại diện cho một trong các giai đoạn tu tập và giác ngộ trong Phật giáo, từ từ tiến tới cõi Niết Bàn. Tổng chiều cao của tháp thường vào khoảng 4 đến 7 mét.
Mỗi tầng tháp được trang trí bằng các bức phù điêu tinh xảo, bao gồm các hình ảnh về Phật, hoa sen, động vật như chim muông, và các họa tiết thiên nhiên khác. Chẳng hạn, tòa tháp tại chùa Bút Tháp cao gần 8 mét, có tổng cộng 145 tượng Phật được bố trí trên 9 tầng, mỗi tầng gồm nhiều đài sen chạm khắc công phu, với hình ảnh đại diện cho sự khuyến thiện và trừ ác.
Tháp còn có một hệ thống cơ khí đặc biệt, cho phép xoay các tầng khi có lực đẩy nhẹ. Cấu trúc này biểu trưng cho việc quay cối kinh để tích tụ công đức qua lời niệm Phật. Hệ thống trụ và cột xà thường được làm từ gỗ lim chắc chắn, liên kết với nhau bởi các xà ngang và chạm khắc tinh tế. Những cột trụ chính giữa thường có hình dáng hóa rồng, thể hiện sự uy nghi và trang nghiêm của công trình.
Tòa cửu phẩm liên hoa. Ảnh: phatgiao.org.vn.
Tháp Cửu Phẩm Liên Hoa là biểu tượng không chỉ của vẻ đẹp kiến trúc, mà còn của ý nghĩa tâm linh sâu sắc, nhắc nhở người tu hành về mục tiêu cuối cùng của sự giác ngộ và từ bi.
Tháp Cửu Phẩm Liên Hoa không chỉ là một công trình kiến trúc đặc sắc trong Phật giáo mà còn chứa đựng ý nghĩa tâm linh sâu sắc và giá trị văn hóa to lớn đối với người Việt Nam. Biểu tượng “cửu phẩm liên hoa” thể hiện chín bậc giác ngộ trong Phật giáo, tượng trưng cho hành trình hướng đến sự giải thoát và giác ngộ. Mỗi tầng tháp đại diện cho một giai đoạn trong hành trình tâm linh của con người, từ cõi phàm trần đến trạng thái giác ngộ hoàn toàn.
Hoa sen, đặc biệt là trong hình ảnh "cửu phẩm liên hoa," là biểu tượng cho sự thanh tịnh, lòng từ bi và trí tuệ của Đức Phật. Trong văn hóa Việt, hình ảnh hoa sen mang nhiều ý nghĩa cao đẹp, tượng trưng cho tinh thần vươn lên từ bùn lầy của người Việt, giống như hoa sen mọc lên từ bùn nhưng vẫn giữ được sự thanh khiết, không bị ô nhiễm. Điều này không chỉ gắn bó với tín ngưỡng Phật giáo mà còn thể hiện tinh thần nhân văn và giá trị đạo đức trong đời sống.
Tháp Cửu Phẩm Liên Hoa thường là nơi tổ chức các nghi lễ Phật giáo quan trọng, tạo không gian thiêng liêng để người dân đến cầu nguyện, tìm kiếm sự bình an và thanh tịnh trong tâm hồn. Với những tầng lớp tượng Phật và các vị tổ sư, tháp thể hiện lòng tôn kính với tổ tiên và các bậc hiền triết, khuyến khích lòng thành kính và lòng tri ân trong cộng đồng. Đây không chỉ là nơi thờ phụng mà còn là biểu tượng văn hóa độc đáo, góp phần bảo tồn và truyền tải các giá trị tâm linh và bản sắc dân tộc qua nhiều thế hệ.
Bên cạnh đó, Tháp Cửu Phẩm Liên Hoa còn có ý nghĩa như một cầu nối văn hóa, biểu trưng cho sự gắn kết và giao lưu giữa các thế hệ. Nó khơi dậy lòng tự hào dân tộc và niềm tin vào sức mạnh của tinh thần Việt Nam. Với các giá trị văn hóa và tâm linh này, tháp Cửu Phẩm Liên Hoa không chỉ là một công trình tôn giáo mà còn là một biểu tượng trường tồn của văn hóa và niềm tin dân tộc.
Ban Nghiên cứu VHTN phía Nam