Mang lớp vỏ sần sùi màu đen và vẻ ngoài có phần “ủ rũ”, chù ụ – loài giáp xác thuộc họ cua – lại là nguyên liệu quen thuộc tạo nên nhiều món ngon đặc trưng của vùng sông nước Vĩnh Long (tỉnh Trà Vinh cũ).
Chù ụ (phải) và ba khía (trái).
Chù ụ thường sống ở bãi bồi ven biển và cửa sông miền Tây. Nhìn thoáng qua khá giống ba khía, nhưng thân hình mập mạp và tốc độ di chuyển chậm hơn. Càng của chù ụ to, màu đỏ rực, trong khi ba khía có càng nhỏ và tím sẫm.
Lớp mai đen nhánh cùng những đường vân sần sùi khiến loài này trông như đang “nhăn mặt”, vì vậy người dân gọi là “chù ụ” – cách ví von gợi lên biểu cảm xị mặt quen thuộc trong đời sống miền Tây.
Chù ụ có quanh năm, nhưng khoảng tháng 2–3 âm lịch được xem là mùa ngon nhất, khi chúng lột vỏ và thịt đặc biệt béo, thơm.
Dù di chuyển chậm, loài này lại sống sâu trong hang, càng sắc và khỏe, nên việc bắt chù ụ đòi hỏi nhiều kinh nghiệm. Ngay cả người rành nghề cũng chỉ thu được 2–3kg mỗi ngày. Họ phải lội rừng đước, bãi bồi đầy muỗi, vắt và nhiều hiểm nguy để tìm được hang của chúng.
i
Con chù ụ có thân tròn, mắt to và mai sần sùi.
Trước đây, chù ụ chủ yếu được tiêu thụ tại địa phương, nhưng ngày càng được biết đến nhiều hơn và trở thành món đặc sản hút khách. Sau khi đánh bắt, chúng được vận chuyển nhanh đến các tỉnh lân cận hoặc ướp lạnh nếu đi xa. Giá trung bình 120.000–150.000 đồng/kg, mỗi ký có khoảng 12–13 con.
Tương tự như các loài “8 cẳng 2 càng” khác, ở Vĩnh Long, chù ụ cũng được chế biến thành nhiều món như nướng, luộc, hấp bia, làm mắm… nhưng ngon và phổ biến hơn cả là chù ụ rang me. Món này cũng từng lọt Top 100 món ăn đặc sản Việt Nam 2021–2022.
Đặc sản chù ụ rang me.
Để làm chù ụ rang me ngon, chù ụ sau khi rửa sạch có thể để nguyên con hoặc tách mai lấy phần gạch tùy sở thích. Chúng được thả vào chảo dầu đang sôi và chiên đến khi lớp vỏ giòn, sau đó vớt ra để ráo.
Tiếp đó, hành và tỏi được phi thơm, cho nước cốt me vào cùng các gia vị như đường, nước mắm và muối, nêm sao cho vị chua – ngọt hài hòa. Khi hỗn hợp vừa sôi lăn tăn, cho chù ụ đã chiên giòn vào đảo đều để thấm sốt.
Tùy cách chế biến, có thể rang nguyên con hoặc tách mai, khều phần gạch và thịt xào riêng. Mỗi kiểu mang lại hương vị và độ béo khác nhau, tạo nên sự đa dạng cho món ăn quen thuộc này.
Món ăn ngon nhất khi thưởng thức lúc còn nóng, với lớp vỏ giòn rụm, thịt chắc và ngọt tự nhiên. Vị chua thanh của me quyện cùng vị béo của chù ụ tạo nên hương vị hấp dẫn khó quên.
Những ai từng thử chù ụ rang me thường ấn tượng bởi phần càng đầy thịt, giòn và ngọt hơn cả cua biển. Vỏ chù ụ cũng giòn đến mức có thể nhai được, mang lại cảm giác thú vị khi thưởng thức. Vị chua ngọt đặc trưng, thoang thoảng mùi đặc trưng của chù ụ khiến món ăn trở thành lựa chọn yêu thích của nhiều thực khách mỗi khi đến Vĩnh Long.
Phụng Nguyễn