Bánh sắn là món đặc sản đặc trưng của đất “Tổ".
Phú Thọ – vùng Đất Tổ linh thiêng – không chỉ hấp dẫn du khách bởi những giá trị văn hóa lịch sử mà còn níu chân họ bằng những món ăn dân dã, đậm bản sắc địa phương. Trong đó, bánh sắn là đặc sản tiêu biểu, được chế biến từ nguyên liệu bình dị nhưng mang trong mình hương vị mộc mạc, khó quên. Từ củ sắn quen thuộc, món bánh này từng là thức ăn chống đói của người nghèo xưa, đồng thời phản ánh sự tinh tế trong cách chế biến của người dân vùng trung du.
Theo tư liệu địa phương, bánh sắn Phú Thọ đã xuất hiện từ lâu đời. Trước kia, bánh được làm hoàn toàn từ sắn, không có nhân. Người dân dùng đũa chọc một lỗ nhỏ giữa bánh để hấp nhanh chín, vì thế mới có tên gọi vui là bánh sắn “nhân đũa”. Ngày nay, để phù hợp khẩu vị, bánh đã được biến tấu với nhiều loại nhân như đậu xanh, thịt băm, tạo nên sự hài hòa giữa vị sắn dẻo và nhân bánh đậm đà.
Bánh sắn Phú Thọ hiện có hai dòng chính: bánh ngọt và bánh mặn. Bánh ngọt thường sử dụng nhân đỗ xanh dừa, nhân đậu đỏ, đậu đen, chuối hay lạc vừng. Trong khi đó, bánh mặn lại phong phú hơn với nhân thịt, đậu xanh và mộc nhĩ, mang đến hương vị bùi, béo và đặc trưng của vùng Đất Tổ.
Để làm ra những chiếc bánh sắn ngon, người chế biến phải chú trọng từ khâu chọn nguyên liệu đến từng thao tác nhỏ trong quá trình chế biến. Nguyên liệu gồm 1 kg bột sắn nếp, 200g thịt ba chỉ, 100g đậu xanh, 5 cái mộc nhĩ, 2 củ hành khô và lá chuối để gói. Sắn dùng để làm bánh phải là sắn nếp – loại củ to, trắng, khi luộc chín bở tung, dậy mùi thơm và có độ xốp đặc trưng.
Trong đó, khâu xử lý sắn giữ vai trò then chốt. Sắn có hai lớp vỏ: lớp ngoài màu nâu mỏng, dễ bong; lớp trong màu hồng nhạt cho biết sắn tươi. Sau khi cạo vỏ, sắn cần được ngâm trong nước muối loãng từ 3–4 giờ để giảm độc tố và giúp sắn trắng hơn.
Nguyên liệu để tạo nên chiếc bánh sắn thơm ngon, hấp dẫn.
Quy trình làm bánh gồm nhiều bước:
– Nhào bột sắn với nước ấm 70°C và một chút muối cho đến khi bột mịn, dẻo. Nước phải đổ từ từ để bột tan đều; nếu dùng nước lạnh, bột sẽ bị hỏng.
– Làm nhân mặn bằng cách băm nhỏ thịt, hành khô, mộc nhĩ rồi xào với dầu ăn và gia vị.
– Làm nhân ngọt bằng đậu xanh đãi sạch, nấu mềm, miết nhuyễn và nắm thành từng viên nhỏ với một chút đường.
– Lá chuối rửa sạch, lau khô và xé miếng vừa phải để gói.
– Chia bột thành từng phần, cán mỏng, cho nhân vào giữa rồi nặn thành hình tròn nhỏ.
– Gói bánh bằng lá chuối, xếp vào nồi hấp và hấp trong khoảng 40 phút. Khi chín, bánh mềm, trong, thoang thoảng mùi thơm của lá chuối.
Ngoài phương pháp hấp truyền thống, nhiều nơi còn nướng bánh trên bếp than, tạo lớp vỏ vàng giòn và hương thơm đặc trưng.
Bánh sắn Phú Thọ đạt chuẩn phải có độ dai, dẻo, ruột bánh ráo nước, vị ngọt nhẹ và béo đặc trưng của sắn. Lớp vỏ bánh trong, ánh xanh của lá chuối, phần nhân bùi và thơm. Thưởng thức bánh cùng lạc vừng rang sẽ làm tăng độ bùi, tạo cảm giác thanh và dễ ăn hơn.
Không chỉ phổ biến tại Phú Thọ, bánh sắn ngày nay còn có mặt tại nhiều tỉnh miền Bắc. Ngoài bánh hấp chín bán sẵn, nhiều cơ sở còn bán bánh sống hút chân không, bảo quản trong tủ lạnh và hấp lại vẫn giữ nguyên hương vị. Giá bán dao động từ 50.000–60.000 đồng mỗi chục, phù hợp để làm quà quê mang hương vị đặc trưng vùng trung du.
Bánh sắn Phú Thọ – giản dị mà tinh tế, bình dân mà đậm đà – không chỉ gợi nhớ ký ức xưa mà còn khơi dậy niềm yêu mến ẩm thực truyền thống trong lòng du khách. Một lần thưởng thức, hương vị dân dã này chắc chắn sẽ để lại dư vị khó quên.
Lan Chi