Trong tín ngưỡng dân gian, cúng tiền chủ là một phong tục phổ biến tại nhiều gia đình, đặc biệt vào các ngày Rằm, Mồng Một, Giỗ Tết hoặc khi có điều gì không ổn trong nhà. Người ta tin rằng tiền chủ là người đã sống và qua đời trước tiên trong ngôi nhà này, và dù thời gian trôi qua, ngôi nhà có thể chuyển từ tay gia chủ này sang gia chủ khác, nhưng tiền chủ vẫn luôn dõi theo và thỉnh thoảng quay về thăm ngôi nhà cũ.
Theo đó, để tránh bị vong hồn tiền chủ quấy nhiễu, gia chủ thường lập bàn thờ tiền chủ. Bàn thờ này thường được đặt ngoài sân, gồm một cột trụ cao hơn đầu người, phía trên có một mặt phẳng rộng, tạo thành một chiếc ngai, với các thành bao quanh. Trên bàn thờ, chỉ có một bát hương mà không có bài vị, vì không ai biết tên thật của tiền chủ. Trong lễ cúng, gia chủ chỉ cần khấn vái "Bản gia tiền chủ" là đủ. Tuy nhiên, nhiều người sau khi đi xem bói, được thầy bói chỉ cho tên của tiền chủ, có thể thêm tên đó vào khi khấn, nhưng luôn phải nhắc rõ là “tiền chủ ngôi nhà” để đảm bảo sự tôn kính và đúng lễ.
Đồ lễ cúng tiền chủ thường giống như đồ lễ cúng Thổ công, bao gồm các vật phẩm như hương, hoa, trầu cau và các món ăn, thể hiện lòng thành kính của gia chủ đối với người đã khuất. Trong những ngày Rằm, Mồng Một hay các dịp lễ tết, người ta cúng tiền chủ không chỉ để thể hiện sự tôn kính mà còn mong muốn sự bình an, may mắn cho gia đình, tránh được những xui rủi hay sự quấy phá của vong linh.
Phương thức cúng tiền chủ không chỉ là một nét văn hóa đặc trưng trong tín ngưỡng dân gian, mà còn phản ánh sự gắn kết giữa quá khứ và hiện tại, giữa thế giới vật chất và thế giới tâm linh trong đời sống của người Việt.
Ban Nghiên cứu VHTN phía Nam