Cổng vào khu nhà thờ thuộc Nhà Lớn Long Sơn. (Ảnh: wikipedia)
Mỗi năm, vào các ngày 7, 8 và 9 tháng 9 âm lịch, người dân đảo Long Sơn (TP. Vũng Tàu, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu cũ, nay là xã Long Sơn, Tp. Hồ Chí Minh) lại nô nức hướng về Nhà lớn Long Sơn để tham dự Lễ hội Trùng Cửu – một trong những lễ hội truyền thống lớn và giàu ý nghĩa nhân văn bậc nhất của vùng đất biển này. Đây không chỉ là dịp tưởng nhớ công đức của ông Lê Văn Mưu – người có công khai phá, dựng làng và giúp dân trong hoạn nạn – mà còn là dịp để người dân địa phương gửi gắm ước vọng về một năm bình an, no ấm, hạnh phúc.
.jpg)
Khuôn viên nhà lớn Long Sơn nơi diễn ra lễ hội Trùng Cửu.
Theo sử liệu địa phương, vào năm Giáp Thìn 1904, một cơn bão lớn quét qua vùng Tây Nam Bộ đã gây thiệt hại nghiêm trọng, khiến hàng ngàn người rơi vào cảnh màn trời chiếu đất, đói khổ triền miên. Thấu hiểu nỗi khổ của dân nghèo, ông Lê Văn Mưu – người sáng lập Nhà lớn Long Sơn – cùng con cháu đã cho người chở gạo cứu đói, đồng thời đón những người mất nhà cửa về Long Sơn sinh sống, khai hoang, làm ruộng, gây dựng lại cuộc sống.
Nhờ tấm lòng bác ái và tinh thần tương thân tương ái ấy, làng bè Long Sơn dần trở nên trù phú, đông đúc. Sau khi ông Lê Văn Mưu qua đời, để tưởng nhớ công ơn của ông và gia quyến, người dân trên đảo đã tổ chức hai lễ hội lớn hằng năm: Lễ vía Ông và Lễ hội Trùng Cửu tại Nhà lớn Long Sơn.
Những ngôi nhà bao quanh một sân lộ thiên.
Mỗi mùa Trùng Cửu về, Nhà Lớn Long Sơn – công trình cổ gần 100 năm tuổi, được xây dựng hoàn toàn bằng vật liệu truyền thống như gỗ, gạch, ngói âm dương – lại khoác lên mình diện mạo rực rỡ. Hàng trăm câu liễn đỏ được treo khắp các dãy nhà, truyền tải thông điệp tích cực, lời răn dạy về đạo lý sống, lòng hiếu thảo và sự đoàn kết trong cộng đồng.
Lễ hội thu hút không chỉ người dân Long Sơn mà còn rất đông du khách, nhà nghiên cứu văn hóa và nhiếp ảnh gia đến chiêm ngưỡng, tìm hiểu nét đẹp tín ngưỡng của cư dân vùng biển Nam Bộ.
Nghi thức trong Lễ hội Trùng Cửu tại Nhà Lớn Long Sơn diễn ra trong không khí trang nghiêm, cung kính.
Giống như nhiều lễ hội dân gian ở Nam Bộ, phần lễ của Lễ hội Trùng Cửu được tổ chức trong không khí nghiêm trang, thành kính. Nghi thức cúng tiên thường và chánh giỗ diễn ra theo đúng nghi lễ truyền thống của đạo Ông Trần (một tôn giáo bản địa gắn với Nhà lớn Long Sơn), thể hiện lòng tri ân đối với tiền nhân.
Không có chiêng trống hay phô trương hình thức, lễ hội vẫn toát lên sự chu đáo, trang trọng và đậm nét bình dị – đúng với tinh thần “lấy nghĩa làm đầu” mà ông Lê Văn Mưu từng gìn giữ và truyền dạy.
Sau khi phần lễ kết thúc, du khách có thể tự do tham quan Nhà Lớn – quần thể kiến trúc cổ kết hợp giữa nhà ở, đền thờ và nơi sinh hoạt cộng đồng. Một trong những nét đẹp đặc trưng của phần hội là tục xin chữ đầu năm từ các ông đồ địa phương. Những nét chữ đỏ thắm không chỉ mang ý nghĩa cầu may mà còn thể hiện niềm trân trọng tri thức, gìn giữ tinh thần hiếu học của người Long Sơn.
Người dân và du khách về Nhà Lớn Long Sơn dự Lễ Trùng Cửu.
Ngoài ra, trong khuôn khổ lễ hội, người dân còn tổ chức các hoạt động giao lưu, ẩm thực dân gian và sinh hoạt cộng đồng, tạo nên bầu không khí ấm áp, gần gũi nhưng vẫn đậm tính linh thiêng.
Lễ hội Trùng Cửu tại Nhà lớn Long Sơn không chỉ là dịp tưởng nhớ người khai sáng vùng đất, mà còn là minh chứng sống động cho truyền thống “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc Việt Nam. Cùng với Lễ giỗ nữ anh hùng Võ Thị Sáu, Lễ hội Nghinh Ông, hay Lễ hội Nhang Rừng, lễ hội Trùng Cửu góp phần làm phong phú thêm đời sống tinh thần của người dân Vũng Tàu, đồng thời trở thành điểm nhấn du lịch văn hóa độc đáo, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước.
Ban Nghiên cứu VHTN phía Nam