Nghi lễ “Tôn nhang bản mệnh” trong tín ngưỡng thờ Mẫu Tứ phủ

25/02/2025 Lượt xem: 4384

Trong Tín ngưỡng thờ Mẫu Tứ phủ của người Việt có rất nhiều nghi lễ, trong đó có nghi lễ tôn nhang phụng sự chư vị cai quản bản mệnh lục thập hoa giáp (60 năm theo can chi) tại các đền, phủ, điện, đài phụng thờ Tứ phủ -gọi tắt là tôn nhang bản mệnh (hay đội bát nhang).

Đây là nghi lễ công nhận một người chính thức trở thành đệ tử của Tín ngưỡng thờ Mẫu Tứ phủ. Nghi lễ này không thực hiện ở nơi thờ Tam Bảo chư Phật, đình, miếu thờ Thành Hoàng, hoặc các vị nhân thần không có trong Tứ phủ.

Thời gian thực hiện thường là vào mùa xuân, tháng Giêng, Hai, Ba; và mùa thu, tháng Tám, Chín, Mười (trước khi lập đông) và không tôn nhang vào tháng Bảy mặc dù là tiết thu, vì là tháng ngâu, buồn tẻ, không vượng khí cho tín chủ. Khi tôn nhang, cần thiết có sự hướng dẫn, giúp đỡ của thủ nhang, hay đồng trưởng của đền, điện, hoặc đồng thầy nơi khác đến.

Trước khi tôn nhang phải chuẩn bị lễ vật cúng Thánh trong ngày hôm đó. Lễ vật gồm lục cúng(hương-đăng-hoa-trà-quả-thực) tùy tâm theo điều kiện và lễ mặn (gà hoặc miếng thịt lợn luộc, đĩa xôi, rượu). Lễ cúng hạ ban là 7 quả trứng gà hoặc trứng vịt sống, gạo, muối, rượu và có thể thêm miếng thịt lợn sống xắt ra 5 miếng nhỏ. Vàng mã có nghìn vàng Tứ phủ hoặc nghìn vàng hoa, mâm hài Tứ phủ 24 đôi (12 đôi to và 12 đôi nhỏ chia bốn màu), thêm mấy đinh vàng lá… (có bảng tra bản mệnh lục thập hoa giáp in tên hiệu Thánh bản mệnh và tiến lễ kim ngân hài hán, vàng mã và đồ vật tùy tuổi của tín chủ).

Khi tôn nhang, tín chủ được ngồi ở giữa sập hành lễ, đầu trùm khăn phủ diện đỏ trên đội tráp hay mâm có bát nhang, sớ xin tôn nhang, vàng lá, đôi nến đặt hai bên bát nhang, hoa tươi, quả cau, lá trầu. Thủ nhang hay đồng trưởng, đồng thầy đại tấu thỉnh tên hiệu Thánh bản mệnh cho tín chủ, đọc tên tuổi, địa chỉ tín chủ với các điều cầu mong cát khánh, kêu cầu Phật Thánh gia hộ tín chủ, khất đài được nhất âm nhất dương mới kêu xin hạ bát nhang xuống để yên vị tại đền, phủ.

Sau khi đã yên vị bát nhang thì xin hóa kim ngân vàng mã, hài hán, giấy sớ và sau ba ngày đến đền thành tâm lễ tạ Thánh. Từ đây tín chủ đã chính thức trở thành đệ tử của Tín ngưỡng, nơi tôn nhang bản mệnh được coi là chốn tổ của đệ tử ấy. Sau này, một năm bốn tiết (thượng nguyên, tất niên, nhập hạ, tán hạ), hoặc một tháng đôi tuần (rằm, mồng một), đệ tử thành tâm đến chốn tổ lễ Thánh; nếu có điều kiện thì tham gia các hoạt động của bản hội nơi chốn tổ để tăng tình đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau thông qua các dịp hành hương lễ Thánh, hoạt động từ thiện…

(Trích “Tín ngưỡng thờ Mẫu tứ Phủ – Chốn thiêng nơi cõi thực”)

Tags:

Bài viết khác

Rực rỡ lễ hội dâng trái ngon quả ngọt lên đức Thần Nông ở Tam Cốc – Tràng An

Sáng ngày 24/5, trong không gian bảng lảng sương sớm của Tam Cốc - Bích Động, hàng trăm người dân và du khách đã đổ về bến thuyền để hòa mình vào không khí khai mạc Lễ hội Sắc vàng Tam Cốc - Tràng An – lễ hội đặc biệt nhằm dâng những trái ngon, quả ngọt cùng sản vật quý của khắp mọi miền đất nước lên đức Thần Nông.

Xem chi tiết

Thắp hương bao lâu thì được hạ lễ?

Trong đời sống văn hóa tâm linh của người Việt, nghi thức thắp hương và dâng lễ không đơn thuần là một tập quán sinh hoạt mà còn phản ánh quan niệm về sự kết nối giữa con người với tổ tiên, thần linh và cội nguồn gia đình. Từ bàn thờ gia tiên trong mỗi ngôi nhà đến các nghi lễ vào ngày rằm, mùng một hay dịp lễ tết, việc chuẩn bị mâm cúng luôn được thực hiện với tâm thế trang trọng và thành kính.

Xem chi tiết

Sức lan tỏa của tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương

Khởi nguồn từ tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, người Việt đã tôn vinh vua Hùng là Thủy tổ khai sinh dân tộc, đất nước. Ý thức tín ngưỡng thờ cúng vua Hùng đã thấm vào máu thịt của cộng đồng người Việt, được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Hình tượng vua Hùng đã gắn chặt với hồn thiêng sông núi đất Việt. Vua Hùng gắn với người Việt không chỉ bởi ánh hào quang của lịch sử, mà đó chính là sự phản chiếu hình ảnh của ông vua mở nước, gắn kết lòng người bằng huyết tộc - đồng bào.

Xem chi tiết

Gìn giữ nét đẹp tín ngưỡng các dân tộc Việt Nam

Trong tâm thức người Việt Nam, Vua Hùng được coi là biểu tượng, vị Tổ dựng nước của dân tộc. Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương có vị trí quan trọng trong đời sống tâm linh, mang giá trị tinh thần sâu đậm về tình cảm, lòng tự tôn và tự hào dân tộc.

Xem chi tiết

Hải Phòng: Mâm bồng và lễ rước lão – nét đẹp văn hóa ở đình Tây

Mỗi mùa xuân về, lễ hội đình Tây không chỉ là dịp tưởng nhớ tiền nhân mà còn là không gian lưu giữ những giá trị văn hóa đặc sắc của làng quê Bắc Bộ. Trong đó, mâm bồng đầy sắc quả và nghi lễ rước lão vẫn lặng lẽ góp phần làm nên bản sắc riêng, gợi nhắc về một truyền thống lâu đời được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Xem chi tiết

Ý nghĩa cây đào - quất - mai ngày Tết

Tết đến xuân về, người Việt thường mua đào, mai, quất về trưng bày cho ngôi nhà, mong muốn may mắn, phước lộc sẽ đến với mọi người trong gia đình. Tuy nhiên, không phải ai cũng biết hết ý nghĩa của các loài cây này, chỉ biết rằng, vào dịp Tết Nguyên Đán, việc trang trí ngôi nhà bằng những cành đào, cây quất, cây mai đã trở thành tục lệ, nét đẹp văn hóa của người dân Việt Nam.

Xem chi tiết

Những tập tục kiêng kỵ ngày đầu xuân năm mới

Mong muốn gặp những điều tốt đẹp, may mắn, sung túc người Việt có những tập tục kiêng kỵ ngày đầu xuân năm mới: quét nhà, làm vỡ đồ đạc, đòi nợ, cãi nhau…

Xem chi tiết

Quan niệm “mùng 1 Tết cha, mùng 2 Tết mẹ, mùng 3 Tết thầy” trong văn hóa người Việt

Quan niệm “mùng 1 Tết cha, mùng 2 Tết mẹ, mùng 3 Tết thầy” đã xuất hiện từ rất lâu trong văn hóa của người Việt, nhưng người ta không xác định được chính xác nguồn gốc của câu nói dân gian này. Trải qua hàng nghìn năm, câu nói dân gian “mùng 1 Tết cha, mùng 2 Tết mẹ, mùng 3 Tết thầy” đã trở thành một thành ngữ ăn sâu vào trong văn hóa truyền thống của người Việt Nam.

Xem chi tiết

Viện nghiên cứu
Văn hoá Tín ngưỡng Việt Nam

Văn phòng đại diện phía Nam

Nghi lễ “Tôn nhang bản mệnh” trong tín ngưỡng thờ Mẫu Tứ phủ

Bài viết khác

Rực rỡ lễ hội dâng trái ngon quả ngọt lên đức Thần Nông ở Tam Cốc – Tràng An

Thắp hương bao lâu thì được hạ lễ?

Sức lan tỏa của tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương

Gìn giữ nét đẹp tín ngưỡng các dân tộc Việt Nam

Hải Phòng: Mâm bồng và lễ rước lão – nét đẹp văn hóa ở đình Tây

Ý nghĩa cây đào - quất - mai ngày Tết

Những tập tục kiêng kỵ ngày đầu xuân năm mới

Quan niệm “mùng 1 Tết cha, mùng 2 Tết mẹ, mùng 3 Tết thầy” trong văn hóa người Việt